Szampan rocznikowy: kiedy rok na etykiecie ma znaczenie
Szampan rocznikowy, po francusku millésimé, to szampan zrobiony wyłącznie z winogron zebranych w jednym roku; ten rok podaje się na etykiecie. Przed sprzedażą musi spędzić w piwnicy co najmniej 36 miesięcy, ponad dwa razy dłużej niż szampan bez rocznika. Większość szampanów to mieszanki kilku roczników, więc rok na butelce zawsze coś znaczy: producent uznał, że ten zbiór zasługuje na osobne wino.
Co to jest szampan rocznikowy?
To szampan zrobiony wyłącznie z winogron zebranych w jednym roku; ten rok producent podaje na etykiecie.
Comité Champagne, organizacja winiarzy i domów szampańskich, opisuje to jednoznacznie: gdy na butelce szampana stoi rok, wino powstało wyłącznie z winogron z tego jednego zbioru. Taki szampan nie zawiera win rezerwowych z wcześniejszych lat. Francuzi mówią na niego millésimé (czyt. milezime), a sam rok to millésime (czyt. milezim). Po polsku używa się słów „rocznik” i „szampan rocznikowy”.
Zasada w Szampanii jest ostrzejsza niż ogólne prawo unijne. Rozporządzenie delegowane 2019/33 pozwala umieścić rok na etykiecie wina, jeśli z tego roku pochodzi co najmniej 85% winogron. Szampan rocznikowy, według Comité, składa się wyłącznie z win jednego roku.
Czym różni się szampan rocznikowy od bruta bez rocznika?
Szampan bez rocznika łączy wina z kilku lat, żeby co roku smakować podobnie; rocznik pokazuje charakter jednego zbioru i dłużej dojrzewa.
Większość szampanów nie ma roku na etykiecie. Comité Champagne nazywa bruta bez rocznika wizytówką domu: producent łączy w nim wino z ostatniego zbioru z winami rezerwowymi z poprzednich lat, żeby styl był powtarzalny. W niektórych cuvée (czyt. kuwe) wina rezerwowe to nawet połowa mieszanki. Krug Grande Cuvée (czyt. grąd kuwe) 173ème Édition, oparty na zbiorze 2017, to według domu 150 win z 13 różnych lat, od 2001 do 2017 roku.
| Szampan bez rocznika | Szampan rocznikowy | |
|---|---|---|
| Wina | z kilku zbiorów, z winami rezerwowymi | z jednego zbioru, bez win rezerwowych |
| Minimum w piwnicy | 15 miesięcy od butelkowania | 36 miesięcy od butelkowania |
| Cel producenta | ten sam styl co roku | charakter konkretnego roku |
| Kiedy powstaje | co roku | tylko w latach wybranych przez producenta |
Minima pochodzą z przepisów, które cytuje Comité Champagne: 15 miesięcy dla szampana bez rocznika i 3 lata dla rocznika, licząc od butelkowania na drugą fermentację. Comité zaznacza, że większość producentów trzyma wina w piwnicy jeszcze o kilka lat dłużej. Niektóre roczniki leżą znacznie dłużej: Krug trzyma każdy Krug Vintage w piwnicach ponad dziesięć lat.
Kto decyduje, czy rok będzie rocznikiem?
Każdy producent sam, dla każdego zbioru osobno.
W Szampanii nie ma urzędowej listy „lat rocznikowych”. Comité Champagne podkreśla, że wybór należy do producenta i tylko do niego: rocznik robi się wtedy, gdy zbiór wydaje się na tyle wyjątkowy, że warto go zachować osobno. Dlatego jeden dom ogłasza rocznik, a sąsiad z tego samego roku nie. Dom Pérignon (czyt. dą perinią), cuvée prestiżowe Moët & Chandon (czyt. moet e szandą), które od pierwszego rocznika 1921 powstaje wyłącznie jako rocznik, nie wypuścił na przykład win z lat 2001, 2007, 2011 i 2014.
Rocznik nie musi też oznaczać wyboru najlepszych win. Krug pisze, że Krug Vintage nie jest selekcją najlepszych win dobrego roku, tylko opowieścią o tym roku. Krug 2013, zrobiony w chłodnym i deszczowym roku z późnym, jesiennym zbiorem, to według domu 41% pinot noir, 38% chardonnay i 21% meunier, mieszanka z wyraźną nutą cytrusów. Moët & Chandon opisuje z kolei rocznik 2009 jako rok kontrastów: najzimniejsza od 15 lat zima, a po niej gorąca wiosna i lato.
Jak smakuje szampan rocznikowy?
Intensywniej i bardziej dojrzale niż bruty bez rocznika: z nutami grzanki, suszonych owoców, przypraw, kawy i kakao.
Comité Champagne nazywa rocznikowe szampany winami „wielkiego charakteru”, które noszą piętno swojego roku. Dzięki dłuższemu leżakowaniu na osadzie pojawiają się aromaty, których w młodym brucie zwykle nie ma: runo leśne, piernik, suszone owoce, kawę, kakao, rodzynki, opiekane pieczywo. Smak jest skoncentrowany i długi. Comité poleca takie wina na wielkie okazje, ale też na spotkanie ze starymi przyjaciółmi, a nawet, jak pisze wprost, na powitanie nowo narodzonego dziecka.
Klasycznym przykładem rocznika wielkiego domu jest Grand Vintage od Moët & Chandon; w sklepie jest rocznik 2016. Deutz (czyt. dec) z Aÿ (czyt. ai) ma Brut Millésime 2015, a Dom Pérignon rocznik 2015 w pudełku. Rocznikowe są też wina winiarzy, jak Vendange Extra Brut Premier (czyt. brut premie) Cru Laurenta Bénarda z 2018 roku.
Numer na butelce bez rocznika: co oznacza?
To numer kolejnej mieszanki, a nie rok; pozwala za to ustalić, na którym zbiorze oparto wino.
Część domów numeruje swoje szampany bez rocznika, dzięki czemu wiadomo, którą mieszankę się kupuje. Krug numeruje Grande Cuvée jako kolejne Édition; 173. edycja opiera się na zbiorze 2017. Louis Roederer (czyt. lui roderer) numeruje swojego bruta bez rocznika jako Collection: według magazynu The World of Fine Wine Collection 246 łączy wina ze zbioru 2021 z 45% win rezerwowych, z których część pochodzi z 2012 roku. Jacquesson (czyt. żaksą) robi tak od zbioru 2000. Pierwsze takie cuvée dostało numer 728, bo na tym numerze kończyła się prowadzona od 1898 roku księga butelkowań domu; każde następne dostaje kolejny numer z serii 700.
Szampan z rocznika urodzin: jak wybrać?
Szukaj roku, który producent ogłosił jako rocznik, i sprawdź, czy wino dojrzewało w piwnicy domu, a nie w przypadkowych warunkach.
Szampan z roku urodzin, ślubu czy założenia firmy to popularny prezent. Wybór ogranicza się jednak do lat, w których dany dom zrobił rocznik, i do butelek, które przetrwały. Najbezpieczniejsze są wina, które dom przechowywał u siebie i wypuścił później, jak Grand Vintage Collection od Moët & Chandon czy Krug Collection, czyli roczniki Kruga, które przeleżały w piwnicach co najmniej dziesięć lat dłużej niż zwykle. W sklepie są roczniki od 1996 do 2020 roku; pełną listę, ułożoną od najmłodszych do najstarszych, znajdziesz w rankingu szampan rocznikowy.
Starszy szampan wymaga dobrego przechowywania. Comité Champagne zaleca miejsce ciemne, przewiewne, bez obcych zapachów, o temperaturze 10-15°C i wilgotności 60-80%. Lodówka nie nadaje się do długiego trzymania butelek; wystarczy włożyć do niej szampana na kilka godzin przed podaniem. Więcej o tym, ile wytrzymuje zamknięta butelka, piszemy w tekście czy szampan ma datę ważności.
