Franciacorta: włoskie wino musujące robione jak szampan
Franciacorta to włoskie wino musujące z Lombardii, z okolic jeziora Iseo w prowincji Brescia, robione tą samą metodą co szampan: z drugą fermentacją w butelce. Powstaje z chardonnay, pinot nero, pinot bianco i miejscowej odmiany erbamat i musi dojrzewać na osadzie co najmniej 18 miesięcy, dłużej niż szampan bez rocznika (15 miesięcy). Szampanem nie jest, bo nie pochodzi z Szampanii.
Co to jest franciacorta
Franciacorta to wino musujące z apelacji Franciacorta DOCG w Lombardii, robione metodą tradycyjną, czyli z drugą fermentacją w butelce.
Nazwa oznacza jednocześnie wino i obszar: pagórkowaty teren w prowincji Brescia, nad jeziorem Iseo, mniej więcej w połowie drogi między Mediolanem a Weroną. Winnice leżą w 19 gminach i zajmowały w 2021 r. około 2160 ha, czyli kilkanaście razy mniej niż w Szampanii. Średnia produkcja z pięciu lat to około 142 400 hl, co odpowiada mniej więcej 19 mln butelek 0,75 l.
Apelacja DOC powstała w 1967 r., a od 1995 r. Franciacorta DOCG obejmuje wyłącznie wina musujące. Według przewodnika Michelin była pierwszym włoskim winem musującym robionym wyłącznie metodą tradycyjną, które dostało status DOCG. Od 1 sierpnia 2003 r. franciacorta jest jedynym włoskim winem, które nie musi podawać skrótu DOCG na etykiecie; wystarczy samo słowo Franciacorta.
Czy franciacorta to szampan?
Nie: franciacorta powstaje tą samą metodą co szampan, ale we Włoszech, a nazwa Champagne przysługuje tylko winu z Szampanii.
Obie apelacje wymagają drugiej fermentacji w butelce, dojrzewania na osadzie z drożdży i ręcznych zbiorów. Różnią się regionem, szczepami i szczegółami przepisów. Jak rozpoznać szampana po etykiecie, wyjaśnia poradnik prawdziwy szampan. Inne wina musujące robione tą metodą porównujemy z szampanem w poradnikach cava czy szampan i crémant czy szampan (czyt. kremą).
Franciacorta i szampan w jednej tabeli
| Cecha | Franciacorta | Szampan |
|---|---|---|
| Region | Włochy, Lombardia, prowincja Brescia (19 gmin, około 2160 ha) | Francja, Szampania (319 gmin, około 34 200 ha) |
| Szczepy | chardonnay i pinot nero (razem co najmniej 50%), pinot bianco do 50%, erbamat do 10% | pinot noir (38% winnic), chardonnay (32%), meunier (30%) |
| Zbiór | ręczny, tłoczenie całych gron | ręczny, tłoczenie całych gron |
| Minimum na osadzie, bez rocznika | 18 miesięcy | 15 miesięcy |
| Minimum na osadzie, rocznik | 30 miesięcy (Millesimato) | 36 miesięcy |
| Najdłuższa kategoria | Riserva: 60 miesięcy | brak osobnej kategorii w przepisach |
| Minimalny alkohol | 11,5% | zwykle około 12% |
Franciacorta bez rocznika musi dojrzewać dłużej niż szampan bez rocznika (18 wobec 15 miesięcy), ale franciacorta rocznikowa krócej niż rocznikowy szampan (30 wobec 36 miesięcy).
Satèn, Rosé, Millesimato i Riserva
To cztery oznaczenia, które mówią o składzie, czasie dojrzewania i stylu franciacorty.
- Franciacorta bez dodatkowego oznaczenia: co najmniej 18 miesięcy na osadzie, cukier od dosaggio zero (bez dodatku cukru, odpowiednik brut nature (czyt. brut natur)) do demi-sec (czyt. demi sek).
- Satèn: tylko białe winogrona, co najmniej 50% chardonnay i najwyżej 50% pinot bianco, zawsze brut, ciśnienie najwyżej 5 atmosfer, co najmniej 24 miesiące na osadzie. W szampańskim słowniku najbliżej mu do blanc de blancs (czyt. blą de blą), czyli szampana z białych winogron, w praktyce z chardonnay.
- Rosé: co najmniej 35% pinot nero, co najmniej 24 miesiące na osadzie; wolno ją robić także, mieszając wino czerwone z białym.
- Millesimato: wino z jednego rocznika, co najmniej 30 miesięcy na osadzie, cukier od dosaggio zero do extra dry.
- Riserva: rocznik, co najmniej 60 miesięcy na osadzie, cukier od dosaggio zero do brut.
Druga fermentacja w butelce nie może się zacząć przed 1 lutego roku następującego po zbiorach. Winnice mogą leżeć najwyżej 550 m n.p.m., a plon nie może przekroczyć 10 t winogron z hektara.
Skąd się wzięła franciacorta
Historia franciacorty jako wina musującego zaczyna się w 1961 r. w winiarni Guido Berlucchiego.
Enolog Franco Ziliani przekonał właściciela winnic i winiarni Guido Berlucchiego, by pozwolił mu zrobić wino musujące metodą stosowaną w Szampanii. W 1961 r. powstało 3000 butelek nazwanych Pinot di Franciacorta. Sprzedaż całej apelacji rosła potem z roku na rok: z 2,9 mln butelek w 1996 r. do 6,7 mln w 2006 r. Ziliani zmarł w 2021 r. w wieku 90 lat.
Szampan dla kogoś, kto lubi franciacortę
Kto lubi franciacortę Satèn, powinien spróbować szampana blanc de blancs, a miłośnik Millesimato - szampana rocznikowego.
Franciacorty nie sprzedajemy, bo SZAMPAN.com.pl ma w ofercie wyłącznie szampana. Jeśli lubisz Satèn, spróbuj Blanc de Blancs (czyt. blą de blą) Grand Cru marki De Saint Gall (czyt. de sę gal), unii spółdzielni z Avize (czyt. awiz), której członkowie uprawiają około 800 ha chardonnay. Odpowiednikiem Millesimato jest Brut Millésime (czyt. milezim) 2015 domu Deutz (czyt. dec) z Aÿ (czyt. ai), a na początek, jako wytrawny szampan bez rocznika, Brut Classic tego samego domu.
Wszystkie trzy, obok klasycznych butelek wielkich domów, porównujemy w rankingu szampan od 250 do 400 zł.
