Etykieta szampana krok po kroku: co musi na niej być, a co producent dopisuje sam
Etykietę szampana czyta się od słowa „Champagne”, które musi być na niej i na korku, przez poziom cukru (brut, extra brut, demi-sec), po mały kod z literami NM, RM albo CM i numerem, który mówi, kto zrobił wino. Wszystko poza obowiązkowymi informacjami, czyli rocznik, szczep, cru czy data degorżacji, producent dopisuje z własnej woli.
Co musi być na etykiecie szampana?
Jedenaście informacji: słowo „Champagne”, marka, poziom cukru, pojemność, moc, producent, jego kod zawodowy, alergeny, ostrzeżenie dla kobiet w ciąży, kraj pochodzenia i numer partii.
Listę obowiązkowych informacji publikuje Comité Champagne, organizacja winiarzy i domów z Szampanii, a podobną podaje francuski urząd ochrony konsumentów DGCCRF. Część z nich stoi zwykle na przedniej etykiecie, część na kontretykiecie z tyłu butelki.
| Informacja | Jak wygląda | Co z niej wynika |
|---|---|---|
| Nazwa apelacji | „Champagne”, bez dopisku AOC | wino z Szampanii, zrobione według przepisów apelacji |
| Marka | na przykład nazwa domu lub winiarza | pod jakim nazwiskiem sprzedawane jest wino |
| Poziom cukru | brut nature (czyt. brut natur), extra brut, brut, extra dry, sec, demi-sec (czyt. demi sek), doux | jak słodki jest szampan |
| Pojemność | w l, cl albo ml | format butelki |
| Moc | w % obj. | ile alkoholu ma wino |
| Producent | nazwa, gmina siedziby, „France” | kto odpowiada za wino i gdzie ma siedzibę |
| Kod zawodowy | NM, RM, CM, RC, SR, ND albo MA i numer | czy to dom, winiarz, spółdzielnia czy marka sprzedawcy |
| Alergeny | zwykle „zawiera siarczyny” | informacja dla osób uczulonych |
| Ostrzeżenie | znak lub zdanie o piciu w ciąży | wymóg prawa |
| Kraj | „Produit de France” | pochodzenie |
| Partia | numer lotu, czasem na kapslu lub szkle | pozwala producentowi wycofać konkretną partię |
Słowo „Champagne” i korek
Na prawdziwym szampanie słowo „Champagne” stoi na etykiecie i na korku, a skrótu AOC nie ma.
Na szampanie nie pisze się „Appellation d'Origine Contrôlée”. Wystarcza samo słowo „Champagne”, czytelnie, na etykiecie. Regulamin apelacji wymaga też, żeby nazwa apelacji była wydrukowana na korku, na tej części, która siedzi w szyjce butelki. W butelkach 0,2 l i mniejszych trafia na inną wewnętrzną część zamknięcia. Jeśli szampan ma rocznik, rok musi być i na etykiecie, i na korku. Po otwarciu butelki łatwo to sprawdzić.
Poziom cukru: brut, extra brut, demi-sec
Słowo przy nazwie apelacji mówi, ile cukru jest w winie: brut ma poniżej 12 g na litr, demi-sec od 32 do 50 g.
Cukier trafia do szampana razem z dosage (czyt. dozaż), porcją wina z cukrem dolewaną po degorżacji. Najmniej cukru ma brut nature (poniżej 3 g/l, bez dodatku), najwięcej doux (powyżej 50 g/l). Pełną skalę z progami pokazujemy w tekście brut: co to znaczy, a o samym dodawaniu cukru piszemy w przewodniku degorżacja i dosage.
Kto zrobił wino: kod NM, RM, CM i numer
Mały kod z dwiema literami i numerem nadanym przez Comité Champagne mówi, czy szampana zrobił dom, winiarz czy spółdzielnia.
Kod stoi zwykle drobnym drukiem przy nazwie producenta, na przykład „RM 21111-01”, jak na wzorze etykiety przygotowanym przez Comité Champagne. Litery oznaczają kategorię zawodową:
- NM (négociant-manipulant (czyt. negosją manipulą)): dom, który kupuje winogrona, moszcz lub wino i sam robi z nich szampana; tak oznaczone są wielkie domy.
- RM (récoltant-manipulant (czyt. rekoltą manipulą)): winiarz, który robi szampana wyłącznie z własnych winogron.
- CM (coopérative de manipulation): spółdzielnia, która robi wino z winogron swoich członków.
- RC (récoltant-coopérateur): winiarz, który oddaje winogrona do spółdzielni i sprzedaje gotowe wino pod własnym nazwiskiem.
- SR (société de récoltants): spółka winiarzy, zwykle z jednej rodziny, która robi szampana z winogron swoich członków.
- ND (négociant distributeur): kupiec, który kupuje gotowe butelki i nakleja na nie swoją etykietę.
- MA (marque d'acheteur): marka kupującego, na przykład sieci sklepów, pod którą sprzedaje się wino zrobione przez kogoś innego.
Na przykład Laurent Bénard (czyt. lorą benar) z Mareuil-sur-Aÿ (czyt. marej sur ai) to winiarz (RM), De Saint Gall (czyt. de sę gal) to marka spółdzielni, a Moët & Chandon (czyt. moet e szandą) to dom (NM). Więcej o tym, co z tych liter wynika dla smaku i ceny, piszemy w tekście NM, RM, CM na etykiecie.
Moc, pojemność i numer partii
Moc podaje się w procentach objętości, pełnych albo połówkowych, a numer partii może stać na kapslu lub szkle.
Przepisy Unii Europejskiej każą podawać moc wina w pełnych lub połówkowych procentach, na przykład 12% albo 12,5% obj. Przy winach musujących wynik analizy może się różnić od etykiety najwyżej o 0,8 punktu procentowego. Pojemność może być wyrażona w litrach, centylitrach lub mililitrach. Numer partii (lot) nie musi być na etykiecie: bywa nadrukowany na kapslu albo bezpośrednio na butelce.
Składniki i kalorie: kod QR
Na nowszych butelkach pojawia się kod QR. Comité Champagne wyjaśnia, że lista składników i tabela wartości odżywczych mogą być podane przez kod albo na etykiecie, a na samej etykiecie zostaje wartość energetyczna na 100 ml w kilodżulach i kilokaloriach. W składzie szampana producent wymienia winogrona, cukier, jeśli go dodał, liqueur de tirage (czyt. likier de tiraż) lub d'expédition, dodatki i alergeny, na przykład siarczyny.
Co producent może dopisać
Rocznik, styl (blanc de blancs (czyt. blą de blą), blanc de noirs (czyt. blą de nuar), rosé), szczep, klasę wioski, datę degorżacji, opis smaku i podpowiedzi do jedzenia.
Te informacje są dobrowolne, ale część z nich podlega ścisłym regułom. Rocznik wolno podać tylko wtedy, gdy wszystkie winogrona pochodzą z tego roku (więcej w tekście o szampanie rocznikowym). Nazwę szczepu, na przykład „Chardonnay”, wolno napisać tylko wtedy, gdy całe wino powstało z tego szczepu, i to literami nie wyższymi niż 3 mm i nie większymi niż połowa wysokości słowa „Champagne”. Napisy „Grand Cru” i „Premier Cru” oznaczają, że grona pochodzą z wiosek z urzędowej listy (grand cru i premier cru (czyt. grą kru, premie kru)). Datę degorżacji, szczepy w procentach i opis smaku producenci drukują najczęściej na kontretykiecie.
Przykład: etykieta z 1966 r.
Na zdjęciu u góry widać przednią etykietę Taittinger Comtes de Champagne (czyt. tetęże kąt de szampań) z rocznika 1966. Da się z niej odczytać prawie wszystko, o czym była mowa: nazwę cuvée (czyt. kuwe) i marki, rocznik, styl „Blanc de Blancs (czyt. blą de blą)”, poziom cukru „Brut”, słowo „Champagne”, miasto siedziby (Reims (czyt. ręs)) i drobny kod z literami N.M. i numerem, czyli informację, że wino zrobił dom.
Jak ćwiczyć czytanie etykiet
Najprościej porównać trzy butelki z różnych grup: szampana domu, winiarza i spółdzielni. Kody, poziomy cukru i dopiski producentów różnią się wtedy na pierwszy rzut oka. Butelki z każdej grupy znajdziesz w rankingu najlepszych szampanów, a poniżej trzy przykłady z naszej półki.
Moët & Chandon Brut Impérial (czyt. brut ęperial) to szampan domu bez rocznika. Laurent Bénard Vendange Extra Brut Premier (czyt. brut premie) Cru to rocznik od winiarza z wiosek premier cru. De Saint Gall Blanc de Blancs Grand Cru pochodzi ze spółdzielni i ma na etykiecie zarówno styl, jak i klasę wiosek.
