Nie wszystko, co strzela, jest szampanem: Dorato, Piccolo, Igristoje i Asti
Dorato, Piccolo, Igristoje i Asti nie są szampanami. Dorato to marka wina musującego produkowanego w Polsce, Piccolo to bezalkoholowy napój dla dzieci, rosyjskie słowo „igristoje” znaczy po prostu „musujące”, a Asti to słodkie wino musujące z włoskiego Piemontu. Szampanem jest wyłącznie wino z francuskiej Szampanii, oznaczone na etykiecie słowem Champagne.
Dlaczego nazywamy je szampanem
Bo w polszczyźnie „szampan” stał się potoczną nazwą każdego napoju, który strzela korkiem, choć prawnie należy się tylko winu z Szampanii.
Butelka z grubego szkła, korek z drucianym koszyczkiem, folia na szyjce i bąbelki: tak wygląda szampan, ale tak wygląda też wiele innych napojów. Nazwa Champagne jest chroniona i wolno jej używać tylko dla wina z apelacji w Szampanii na północnym wschodzie Francji. Comité Champagne, organizacja winiarzy i domów szampańskich, pilnuje jej także w odniesieniu do napojów, które winem nie są. Jak odróżnić szampana od reszty po samej etykiecie, opisujemy w tekście prawdziwy szampan. Tu zajmujemy się czterema nazwami, o które Polacy najczęściej pytają.
Szampan Dorato: co to jest
Dorato to marka wina musującego produkowanego w Polsce przez spółkę Ambra, a nie szampan.
Ambra, która według branżowego pisma Hurt & Detal kontrolowała w 2006 r. niemal połowę polskiego rynku win musujących, stworzyła Dorato w 1991 r. Według raportu Domu Maklerskiego Banku Millennium z 2019 r. wina musujące Dorato powstają w winiarni spółki w Woli Dużej koło Biłgoraja, a głównym akcjonariuszem Ambry był wtedy niemiecki producent win musujących Schloss Wachenheim (61,12% akcji). Dorato nie ma związku z Szampanią i nie może nazywać się Champagne. Słowo „szampan” przy Dorato to tylko zwyczaj językowy.
Piccolo: „szampan” dla dzieci
Piccolo to bezalkoholowy napój musujący dla dzieci, sprzedawany w butelce przypominającej szampana; z winem nie ma nic wspólnego.
Markę Piccolo stworzyła ta sama Ambra w latach 90. Według INNPoland w 2016 r. Piccolo miało około 70% udziału w segmencie bezalkoholowych „szampanów” dla dzieci. Napój bywa przedmiotem sporów: w 2024 r. rodzice skarżyli się Rzecznikowi Praw Obywatelskich, że sklepy wystawiają go obok alkoholu, a Rzecznik przekazał sprawę Ministerstwu Zdrowia.
W Niemczech i Austrii słowo „piccolo” znaczy co innego. Tak nazywa się mała butelka wina musującego o pojemności 200 ml, czyli na mniej więcej dwa kieliszki. Wprowadził ją w 1935 r. Karl Henkell, wnuk założyciela firmy Henkell, a nazwa pochodzi od włoskiego słowa „mały”. Szampan też bywa w takim formacie. Moët & Chandon (czyt. moet e szandą) sprzedaje Brut Impérial (czyt. brut ęperial) w butelce 0,2 l, czyli w rozmiarze piccolo.
Igristoje: co znaczy i czy to szampan
„Igristoje” (игристое) to rosyjskie słowo, które znaczy „musujące”, więc napis igristoje na etykiecie oznacza po prostu wino musujące.
Historia zaczyna się w Związku Radzieckim. W 1928 r. władze zamówiły tanie i szybkie w produkcji wino musujące „dla ludu” i tak powstała marka Sowietskoje Szampanskoje, czyli „radziecki szampan”. Technologię opracował Anton Frołow-Bagriejew, wcześniej związany z winiarnią Abrau-Diurso. Wino nie miało nic wspólnego z Szampanią poza nazwą.
Po rozpadzie ZSRR nazwa zaczęła sprawiać kłopoty. Na Węgrzech ten sam napój produkuje się jako Sowietskoje Igristoje, czyli „radzieckie musujące”, a Ukraina w 2016 r. zapowiedziała zmianę nazwy w ramach ustawy dekomunizacyjnej. Rosja poszła w drugą stronę: w 2021 r. przyjęła prawo, które słowo „szampańskoje” zastrzega dla rosyjskich producentów, a francuskim domom każe pisać na tylnej etykiecie „wino musujące”. Wino nazywane potocznie „ruskim szampanem” to więc wino musujące, ale nigdy szampan.
Czy Asti to szampan?
Nie: Asti to włoskie wino musujące z Piemontu, przede wszystkim z winogron moscato bianco, w klasycznej wersji słodkie i lekkie w alkoholu.
Asti ma własną apelację, Asti DOCG, przyznaną w 1993 r. (wcześniej, od 1967 r., było winem DOC). Winnice leżą w kilkudziesięciu gminach w prowincjach Asti, Cuneo i Alessandria. Według opracowania Wine & Spirit Education Trust klasyczne Asti ma od 7 do 9,5% alkoholu i średnio około 100 g cukru resztkowego w litrze. Dla porównania szampan zawiera zwykle około 12% alkoholu, a szampan brut mniej niż 12 g cukru w litrze. Przepisy apelacji dopuszczają dziś także wersje wytrawne, od pas dosé (bez dodatku cukru), a obok fermentacji w dużych zbiornikach ciśnieniowych także drugą fermentację w butelce (Asti Metodo Classico).
Ciekawostka z historii: Carlo Gancia uczył się robić wino musujące w Reims (czyt. ręs), w domu Piper-Heidsieck (czyt. piper edsik). Po powrocie do Piemontu zaczął w 1850 r. próby z musującym winem z moscato, a w 1865 r. wypuścił pierwsze włoskie spumante. Dlatego uchodzi za ojca włoskiego wina musującego.
Martini Asti: czy to szampan?
Nie: Martini Asti to wino z apelacji Asti DOCG marki Martini, z zawartością alkoholu 7,5%, które sprzedawcy opisują jako półsłodkie.
Na etykiecie widać nazwę apelacji Asti DOCG i włoskie pochodzenie. Słowa Champagne tam nie ma i być nie może. Kto lubi Asti za słodycz, a chce spróbować szampana, powinien szukać na etykiecie oznaczeń demi-sec (czyt. demi sek) albo doux, a nie brut. Więcej o skali cukru piszemy w tekście słodki szampan: demi-sec, Nectar i Ice.
Cztery nazwy w jednej tabeli
| Nazwa | Co to jest | Skąd | Czy to szampan |
|---|---|---|---|
| Dorato | marka wina musującego | Polska (Ambra, winiarnia w Woli Dużej) | nie |
| Piccolo | bezalkoholowy napój musujący dla dzieci; w Niemczech i Austrii także butelka 0,2 l | Polska (Ambra) | nie (wyjątek: szampan w butelce 0,2 l) |
| Igristoje | rosyjskie słowo „musujące”, używane w nazwach win musujących | kraje byłego ZSRR, Węgry i inne | nie |
| Asti, Martini Asti | wino musujące z moscato bianco, zwykle słodkie, 7-9,5% alkoholu | Włochy, Piemont (Asti DOCG) | nie |
| Champagne | wino musujące z drugą fermentacją w butelce i co najmniej 15 miesiącami dojrzewania | Francja, Szampania | tak |
Prawdziwy szampan na tę samą okazję
Jeśli szukasz butelki na toast, a ma to być szampan, zacznij od wytrawnego brut bez rocznika albo, dla miłośników słodyczy, od demi-sec.
Jean de La Fontaine (czyt. żą de la fąten) Brut to marka rodzinnego domu Baron Albert z Charly-sur-Marne i jeden z najtańszych szampanów 0,75 l w naszym sklepie. Dla tych, którym brut wydaje się za kwaśny, jest Demi-Sec marki De Saint Gall (czyt. de sę gal), czyli unii spółdzielni z Avize (czyt. awiz) w Côte des Blancs (czyt. kot de blą); demi-sec oznacza według przepisów unijnych od 32 do 50 g cukru w litrze.
Inne butelki, od najtańszego brut po wina od winiarzy, znajdziesz w rankingu szampan do 250 zł.
