Dlaczego szampan szybciej uderza do głowy? Co mówią badania
Szampan może szybciej uderzać do głowy, bo dwutlenek węgla przyspiesza wchłanianie alkoholu: w brytyjskim badaniu z 2003 r. ten sam szampan z bąbelkami dawał wyższe stężenie alkoholu we krwi niż szampan odgazowany. Do tego szampana pije się często na pusty żołądek i w szybkim tempie, przy toastach, a oba te czynniki badacze też powiązali z wyższym stężeniem alkoholu.
Czy bąbelki naprawdę przyspieszają działanie alkoholu?
Badania wskazują, że mogą: szampan z bąbelkami dawał w eksperymencie wyższe stężenie alkoholu we krwi niż ten sam szampan odgazowany.
Najczęściej cytowane badanie opublikowali w 2003 r. w czasopiśmie „Alcohol and Alcoholism” F. Ridout i współpracownicy z ośrodka badawczego w Guildford i szpitala w Epsom w Wielkiej Brytanii. Dwanaście osób dwukrotnie wypiło taką samą dawkę alkoholu, 0,6 g na kilogram masy ciała: raz w postaci zwykłego szampana, raz w postaci szampana, z którego usunięto dwutlenek węgla. Po szampanie z bąbelkami stężenie alkoholu we krwi było wyraźnie wyższe, a uczestnicy reagowali wolniej w teście podzielności uwagi. Autorzy napisali ostrożnie, że dwutlenek węgla w szampanie może przyspieszać wchłanianie alkoholu i prowadzić do szybszego albo silniejszego upicia się.
Badanie było małe, więc warto spojrzeć na drugie. W 2007 r. C. Roberts i S.P. Robinson z Uniwersytetu w Manchesterze podali 21 osobom wódkę na trzy sposoby: czystą, rozcieńczoną wodą niegazowaną i rozcieńczoną wodą gazowaną. Z wodą gazowaną alkohol wchłaniał się szybciej u 14 osób, a u 7 bez zmian albo wolniej. Średnio różnica była istotna statystycznie. Badanie pokazało więc, że gaz przyspiesza wchłanianie u większości, ale nie u każdego.
Dlaczego toast na pusty żołądek działa mocniej?
Bo jedzenie w żołądku spowalnia wchłanianie alkoholu i obniża jego szczyt we krwi, a szampana pije się często przed posiłkiem.
Toksykolodzy A.W. Jones i K.A. Jönsson ze szpitala uniwersyteckiego w szwedzkim Linköping porównali dziesięciu mężczyzn, którzy wypili tę samą dawkę alkoholu rano na czczo albo zaraz po śniadaniu. Na czczo średnie najwyższe stężenie wyniosło 104 mg na 100 ml krwi, po śniadaniu 67 mg, czyli około jednej trzeciej mniej. Po jedzeniu uczestnicy czuli się też mniej pijani, a alkohol znikał z krwi mniej więcej dwie godziny szybciej.
Szampana pije się często przed jedzeniem: na powitanie gości, na toast weselny, o północy w sylwestra. Jeśli do tego dochodzą bąbelki, efekt może się sumować. O tym, jakie potrawy dobrze pasują do szampana, piszemy w przewodniku szampan do jedzenia.
Czy szampan jest mocniejszy od wina?
Nie: szampan ma zwykle 12-12,5% alkoholu, tyle co białe wino niemusujące.
Liczy się nie tylko moc, ale też rodzaj napoju i tempo picia. W amerykańskim badaniu M.C. Mitchella, E.L. Teigen i V.A. Ramchandani z 2014 r. piętnastu mężczyzn wypiło na czczo tę samą dawkę alkoholu w postaci piwa, wina i wódki z tonikiem. Najwyższe stężenie we krwi dała wódka z tonikiem (średnio 77,4 mg na 100 ml), potem wino (61,7) i piwo (50,3). Po wódce szczyt przychodził też najszybciej, po około 36 minutach. Ile alkoholu jest w kieliszku i butelce szampana, liczymy w tekście ile procent ma szampan.
Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom (KCPU) zwraca uwagę na tempo: wypijanie nie więcej niż jednej porcji standardowej, czyli 10 g czystego alkoholu, w ciągu godziny u większości osób zapobiega szybkiemu wzrostowi stężenia alkoholu we krwi. Kieliszek szampana 100 ml to mniej więcej jedna taka porcja. Przy toastach kieliszki dolewa się jednak szybko i trudno policzyć, ile się wypiło. KCPU podaje też, że kobieta o tej samej masie ciała co mężczyzna może po tej samej ilości alkoholu osiągnąć nawet o 40% wyższe stężenie we krwi.
Kac po szampanie: co wiadomo z badań?
Przyczyny kaca nie są do końca wyjaśnione, a przeglądy badań nie znalazły skutecznego środka, który by mu zapobiegał lub go leczył.
Badacze z Uniwersytetu w Utrechcie (R. Penning, J.C. Verster i współpracownicy) przejrzeli w 2010 r. prace o biologicznych przyczynach kaca. Poziom hormonów, elektrolitów, glukozy i wskaźników odwodnienia nie wiązał się wyraźnie z nasileniem objawów. Najmocniej wiązały się z nim czynniki odpornościowe. Brak snu, palenie czy inne substancje w napojach mogą kaca nasilać, ale go nie powodują.
Przegląd w „British Medical Journal” z 2005 r. objął osiem randomizowanych badań różnych środków na kaca i nie znalazł przekonujących dowodów, że którykolwiek działa. Autorzy uznali, że najskuteczniej kacowi zapobiega abstynencja albo umiar. Nowszy przegląd w „Addiction” z 2022 r., obejmujący 21 badań i 386 uczestników, ocenił jakość wszystkich dowodów jako bardzo niską. Popularne hasło „szampan na kaca” nie ma oparcia w tych badaniach.
Czy szampan jest zdrowy?
Badania nie dają podstaw, by tak twierdzić: WHO podkreśla, że nie ma ilości alkoholu bezpiecznej dla zdrowia.
W 2010 r. naukowcy z Uniwersytetu w Reading opisali w „British Journal of Nutrition” krótkie badanie, w którym zdrowi ochotnicy pili szampana albo napój kontrolny o tej samej zawartości alkoholu, cukru i kwasów. Po szampanie zmierzono przejściowe zmiany w reakcji naczyń krwionośnych w ciągu 4 i 8 godzin oraz więcej związków fenolowych w moczu. Badanie dotyczyło jednorazowego picia i nie pozwala wnioskować o długofalowym wpływie na zdrowie.
Światowa Organizacja Zdrowia w oświadczeniu z 2023 r. opublikowanym w „The Lancet Public Health” przypomniała, że alkohol należy do grupy 1 czynników rakotwórczych według Międzynarodowej Agencji Badań nad Rakiem i że szkodzi alkohol, a nie rodzaj napoju. Dotyczy to także szampana. Kto chce wznieść toast bez alkoholu, znajdzie podpowiedzi w tekście o szampanie bezalkoholowym.
